ΤΡΙΛΟΓΙΑ ΟΣΙΟΥ ΠΑΪΣΙΟΥ

Ὁ Ἅγιος Παΐσιος γιὰ τὸν ἁγνὸ ἥρωα Στρατηγὸ Μακρυγιάννη.

1 Αὐγούστου 1984, Μνήμη τῶν Ἁγίων Μακκαβαίων, ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ

O ἁγνὸς ἥρωας Στρατηγὸς Μακρυγιάννης, ἐνῷ ἀγωνίστηκε περισσότερο ἀπὸ κάθε ἄλλον γιὰ τὴν ἀπελευθέρωση τῆς πατρίδος μας ἀπὸ τὸν βάρβαρο τουρκικὸ ζυγό, καὶ στὴν συνέχεια ἀγωνίστηκε μὲ θεϊκὸ ζῆλο γιὰ νὰ μὴν ὑποδουλωθοῦμε πνευματικὰ ἀπὸ τοὺς Φράγκους, δυστυχῶς ὁρισμένοι ἀπὸ ἐμᾶς, μιμητὲς τοῦ Χάμ, ὄχι μόνο δὲν πᾶμε νὰ καλύψουμε ἕνα μικρὸ μέρος, ἀλλὰ πᾶμε νὰ πετάξουμε λεκέδες στὸ λεῦκό του χιτῶνα.

Κι ἐνῷ οἰκονόμησε ὁ καλὸς Θεὸς νὰ παρουσιασθῇ καὶ τὸ δεύτερο αὐτὸ καλὸ βίβλίο του «Ὁράματα καὶ θάματα» στὰ πολὺ δύσκολα αὐτὰ χρόνια ποὺ περνοῦμε, γιὰ νὰ βοηθηθοῦμε ὅλοι μέσα μας – γιατί ἔχει γιὰ ὅλους μας αὐτὸ ποὺ μᾶς λείπει στὴν εποχή μας –, δυστυχῶς ὁ πονηρὸς πάει νὰ χαλάσῃ τὸν λογισμό μας ἀπὸ ὁρισμένα γεγονότα ποὺ ἀναφέρονται στὸ βιβλίο γιὰ νὰ μὴν ὠφεληθοῦμε.  

Μέσα ὅμως σ᾿ ἕναν τόνο γερὰ καρύδια ποὺ μᾶς δίνει «εὐλογία» ὁ καλὸς Μακρυ-γιάννης ἑπόμενο εἶναι νὰ βρεθοῦν καὶ ἕνα κιλὸ κούφια. Γιατί λοιπὸν νὰ σχολιάσουμε τὸ ἕνα κιλὸ κούφια, ἀφοῦ σὰν ἄνθρωποι δὲν μποροῦμε νὰ ἔχουμε τὴν Θεϊκὴ τελειότητα, ἀλλὰ τὴν ἀνάλογη ἀνθρώπινη τελειότητα, μέσα στὴν ὁποία θὰ ὑπάρχουν καὶ οἱ ἄνθρώπινες ἀτέλειες;

Φυσικὰ δὲν μποροῦμε νὰ ποῦμε πὼς ὅλα τὰ ὁράματα τοῦ Μακρυγιάννη ἦταν Θεϊκά, γιατί πολλὰ ἀπὸ αὐτὰ ἦταν καὶ τῆς ἀγωνίας του, τᾶ ὁποῖα γεννοῦσε ἡ μεγάλη του ἀγωνια. Αὐτὰ ὅμως πρέπει νὰ μᾶς σύγκινοὺν περισσότερο ἀπὸ τὰ Θεϊκά, διότι σ᾿ αὐτὰ βλέπει κανεὶς τὴ μεγάλη ἀγωνία τοῦ ἁγνοῦ ἥρωα, ποὺ δὲν ἔκλεινε μάτι καὶ σὲ κατάσταση μεταξὺ ὕπνου καὶ ἐγρηγόρσεως τὰ ἔβλεπε αὐτά. Ὁρισμένα δὲ ἦσαν ὄνειρα ἀλληγορικὰ καὶ ὁρισμένα ὁράματα θεϊκά, ποὺ ἔχουν ἔννοιες ἀλληγορικές, καὶ ὄχι κατὰ γράμμα ἑρμηνεῖες λογικές.

Εἶχε παρουσιαστεῖ στὶς ἀρχὲς καὶ μιὰ γυναῖκα μὲ ὁράματα (ὀραματίστρια), στὴν ὁποία ἔδινε σημασία ὁ Μακρυγιάννης. Κι ἐδῶ ἀκριβῶς μποροῦμε νὰ δοῦμε πολὺ καθαρὰ τὴν πολλὴ ταπείνωση τοῦ Στρατηγοῦ, ὁ ὁποῖος παραδεχόταν στὰ πνευματικὰ τὴν γυναῖκα αὐτή. Μετὰ ὅμως τὴν κατάλαβε καὶ περιορίστηκαν τὰ ὁράματα στὰ γνήσια Θεϊκὰ καὶ ἐκεῖνα τῆς ἀγωνίας.

Ὅπως ἀνέφερα περνοῦσε δύσκολες μέρες τὸ Ἔθνος. Γιατί οἱ Φράγκοι εἶχαν βάλθεῖ νὰ μᾶς φραγκέψουν καὶ ὁ μόνος ποὺ πονοῦσε πολὺ καὶ ἀγωνιζόταν μὲ ζῆλο ἦταν ὁ στρατηγὸς Μακρυγιάννης.

Τώρα ἂς μιλήσουμε λίγο γιὰ τὰ Ὁράματα του.

Κατ᾿ ἀρχὰς τὰ ὁράματα τοῦ δὲν ἐξηγοῦνται μὲ τὴν λογική. Οὔτε καὶ ἡ παντοδυναμία τοῦ Θεοῦ σταματάει μέχρις ἐκεῖ ποὺ φθάνει ἡ ἀνθρώπινη λογική, ἀλλὰ προχωρεῖ καὶ πέρα τῆς λογικῆς μας. Γι᾿ αυτό καὶ λέγονται θαύματα. Πολλὰ δὲ ὁράματα, ὅπως ἀνέφερα, ἔχουν ἀλληγορικὴ ἔννοια, ὅπως βλέπουμε στὴν Ἁγία Γραφὴ καὶ στοὺς βίους τῶν Ἁγίων.

Ἀναφέρει ἐπὶ παραδείγματι ἡ Παλαιὰ Διαθήκη γιὰ τὸν Προφήτη Ἠλία «καὶ ἰδοὺ ἅρμα πυρὸς καὶ ἵπποι πυρὸς καὶ διεχώρισεν ἀνὰ μέσον ἀμφοτέρων καὶ ἀνελήφθη Ἠλίας ἐν συσσεισμῷ ὡς εἰς τὸν οὐρανὸν» (Δ’ Βασιλειῶν 2,11). Αὐτὸ λοιπὸν πῶς ἐξηγεῖται μὲ τὴν λογική; Πῶς ἀνέβηκε τὸ ἅρμα στὸν οὐρανό; Τί ἔγιναν μετὰ τὰ ἄλογα; Μὰ καὶ τὸ χρῶμα τὸ ὕποπτο; (κόκκινα ἄλογα, κόκκινα ἅρμα!

Βλέπουμε ἐπίσης στοὺς Βίους τῶν Ἁγίων πολλά, ὅπως μὲ τὸν Ἅγιο Εὐφρόσυνο, ὁ ὁποῖος γιορτάζεται στὶς 11 Σεπτεμβρίου.  Ἀναφέρεται, λοιπὸν, στὸν Βίο τοῦ Ἁγίου ὅτι ἕνας εὐλαβὴς ἱερεὺς τοῦ μοναστηριοῦ, στὸ ὁποῖο ὁ Ἅγιος ἦταν μάγειρος, εἶδε σὲ ὅραμα τὸν Ἅγιο Εὐφρόσυνο στὸν Παράδεισο. Ἀφοῦ τὸν ἀνεγνώρισε καὶ τὸν ρώτησε γιὰ τὸ πῶς βρέθηκε ἐκεῖ, ζήτησε ὁ ἱερεὺς ἀπὸ τὸν Ἅγιο: «Δύνασαι νὰ μοὶ δώσῃς κανένα ἀπὸ τὰ ἀγαθὰ ταῦτα; Ὁ Εὐφρόσυνος ἀπεκρίθη: ναί, θέλεις λάβῃ ἀπὸ αὐτὰ μὲ τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ μου.

Τότε ὁ ἱερεὺς τοῦ ἔδειξε μῆλα τινὰ καὶ ἐζήτει νὰ τοῦ δώσῃ ἀπὸ αὐτά. Λαβῶν δὲ μερικὰ μῆλα ὁ Εὐφρόσυνος ἔβαλε αὐτὰ εἰς τὸ ἐπανωφόριον τοῦ ἱερέως…  Ἀφοῦ ἐξύπνησεν ὁ ἱερεὺς καὶ ἐνῷ ἐνόμιζεν ὅτι ἡ ὀπτασία τὴν ὁποίαν ἔβλεπε ἦτον ὄνειρον, ἀπλώσας τὴν χεῖρα του εἰς τὸ ἐπανωφόριον του, ὦ τοῦ θαύματος! εὑρῆκε πραγματικῶς τὰ μῆλα καὶ θαυμάσας… ἔμεινε ἀκίνητος… Έπειτα πηγαίνων εἰς τὴν ἐκκλησίαν καὶ βλέπων ἐκεῖ στεκόμενον τὸν Εὐφρόσυνον…  τὸν ὥρκιζε διὰ νὰ τοῦ εἰπῇ ποῦ ἦτο ἐκεῖνην τὴν νύκτα… . Τότε ὁ ταπεινόφρων Εὐφρόσυνος ἀπεκρίθη: -Ἐκεῖ, πάτερ, ἤμουν ὅπου εἶναι τὰ ἀγαθά, ὅσα μέλλουν νὰ κληρονομήσουν οἱ ἀγαπῶντες τὸν Θεόν, τὰ ὁποῖα καὶ σὺ πρὸ πολλῶν χρόνων ἐζήτεις νὰ ἴδης, ἐκεῖ εἶδες καὶ ἐμέ…».

Ἂλλ᾿ ἐνῷ ξέρουμε ὅτι ὁ Οὐράνιος παράδεισος δὲν ἔχει οὔτε μηλιὲς οὔτε ἀχλαδιές, καὶ ὅμως παρουσίασε ὁ Θεὸς ἕναν ὄμορφο Παράδεισο μὲ πραγματικὰ μῆλα, γιὰ νὰ βοηθήσῃ καὶ μ᾿ αὐτὸν τὸν τρόπο τοὺς δούλους Του. Καὶ χρησιμοποιεῖ πολλοὺς τέτοιους καὶ διαφορετικοὺς τρόπους γιὰ νὰ βοηθήσῃ τὸ πλάσμα Του ὁ Θεός. Δι᾿ αὐτὸ ἂς μὴ τὰ ἐξετάζουμε λογικά.

Οἱ Ἅγιοι Πατέρες μᾶς λέγουν νὰ προσέχουμε πολὺ ἀπὸ τὰ ὁράματα, γιατί εἶναι καὶ ἐκ τοῦ πονηροῦ, γιὰ νὰ μὴν πλανεθοῦμε καὶ γιὰ νὰ διακρίνουμε τὸ καλὸ ἀπὸ τὸ κακό! Λέγουν λοιπὸν ὅτι τὸ θεϊκὸ φὼς εἶναι λευκὸ, ἐνῷ τοῦ πονηροῦ εἶναι κόκκινο. Μιλᾶνε φυσικὰ σὲ γενικὲς γραμμὲς οἱ Ἅγιοι Πατέρες, γιατί παρουσιάζεται καμμιὰ φορὰ καὶ «ὡς ἄγγελος φωτὸς» ὁ σατανᾶς.

Ἔχουμε, ὅπως ἀνέφερα, τὸ περιστατικὸ τοῦ Προφήτου Ἠλία «ἅρμα πυρὸς καὶ ἵπποι πυρός». Ἐπίσης λέγουν οἱ ἅγιοι Πατέρες ὅτι ὁ Ἄγγελος τοῦ Θεοῦ σκορπάει χαρά, ἐνῷ ὁ μετασχηματιζόμενος εἷς Ἄγγελον πονηρὸς δημιουργεῖ ταραχή. Ο πονηρὸς ὅμως, σὰν πονηρὸς ποὺ εἶναι, τί κάνει;

Ἐρεθίζει τὴν καρδιὰ σαρκικὰ καὶ πλανάει τὸν ἄνθρωπο μὲ αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὴν σαρκικὴ χαρά, ὅταν ὁ ἄνθρωπος δὲν ἔχει γευτεῖ τὴν θεϊκὴ ἀγαλλίαση, γιὰ νὰ μπορῇ νὰ διακρίνῃ τὴν θεϊκὴ ἀπὸ τὴν σαρκική.

Δι᾿ αὐτὸ καλὰ εἶναι νὰ βλέπουμε τὰ ὁράματα μὲ τὴν ἁγία πατερικὴ διάκριση καὶ ὄχι νὰ δίνουμε δικές μας ἑρμηνεῖες ἀπόλυτες καὶ νὰ ἀδικοῦμε τον Μακρυγιάννη.

Ὅταν λοιπὸν ἀναφέρῃ ὁ Μακρυγιάννης ὅτι εἶδε τὴν Ἁγία Τριάδα κατάμαυρη, ἐννοοῦσε πένθιμη, δηλαδὴ στενοχωρημένη καὶ ὄχι σκοτεινή.

Ὅπως ἐπίσης, ὅταν λέει «ἡ Παναγία ξεποδαριάστηκε» , μίλησε μὲ τὴν γλῶσσα ποὺ μιλοῦσαν τότε καὶ μποροῦσαν νὰ καταλάβουν οἱ ἄνθρωποι ἐκείνης τῆς ἐποχῆς. Τέτοια πολλὰ καὶ παρόμοια συναντᾶ κανεὶς πολλὰ στὰ γραφτά του Μακρυγιάννη. Ὅπως ἐπίσης ὅταν λέῃ ὁ Χριστὸς «Ὅ,τι ἔκανες ἐσὺ σὲ τούτη τὴ δυστυχισμένη καὶ τὸ Βρέφος (σὰν νά το) ἔκαμε ὁ ἅγιος Γιάννης ὁ Βαπτιστὴς στὴ μητέρα μου καὶ μένα…».

Εἶναι, δηλαδὴ, τρόπος τοῦ λέγειν, ὅπως ἀναφέρει ὁ ἴδιος ὁ Χριστός, παρόμοιο παράδειγμα στὸ Εὐαγγέλιο τῆς Κρίσεως : «ἐφ᾿ ὅσον ἐποιήσατε ἑνὶ τούτων τῶν ἀδελφῶν μου τῶν ἐλαχίστων, ἐμοὶ ἐποιήσατε».

Bλέπουμε πολλὲς φορὲς ἀκόμα καὶ ὑποτακτικοὺς Γεροντάδων νὰ μὴ μποροῦν νὰ ἀποδώσουν αὐτὸ ποὺ ἐννοοῦσε ὁ πνευματικὸς τοὺς πατέρας, κι ἐνῷ ζοῦσαν μαζὶ χρόνια καὶ τὰ γραφτὰ τοῦ Γέροντα τοὺς νὰ εἶναι καθαρογραμμένα στὴν ἴδια γλῶσσα τῆς ἐποχῆς τους.

Πόσο μᾶλλον εἶναι δύσκολο γιὰ ἕναν μορφωμένο τῆς ἐποχῆς μας, ὅσο καλὴ διάθεση καὶ ἂν ἔχει, νὰ μπορέσῃ νὰ ἐξηγήσῃ τὰ δυσανάγνωστα γραφτὰ τοῦ Στρατηγοῦ Μακρυγιάννη καὶ νὰ καταλάβῃ τὸ πνεῦμα του. Ἑπομένως θὰ ἔχουν γίνει καὶ πολλὲς παρεξηγήσεις. Γι᾿ αὐτὸ πρέπει νὰ ἔχουμε καλοὺς λογισμούς, ἁγνούς, γιὰ νὰ καταλάβουμε τὸν ἁγνὸ ἥρωα Μακρυγιάννη.

Βλέπουμε καὶ στὴν Ἁγία Γραφὴ, ἐὰν ὁ Θεὸς ἐπέτρεπε μιὰ μικρὴ διευκρίνιση σὲ ὁρισμένα γεγονότα δὲν θὰ ὑπῆρχε καμμιὰ ἀμφιβολία σὲ κανέναν. Καὶ ὅμως δὲν ἐπέτρεψε, γιὰ νὰ γίνῃ τὸ διπλὸ κοσκίνισμα τῶν ἀνθρώπων. Πρῶτα νὰ καθαρίσῃ ἡ ᾖρα ἀπὸ τὸ σιτάρι καὶ στὴ συνέχεια τὸ ἀψώμωτο σιτάρι ἀπὸ τὸ ψωμωμένο. Μὲ ἄλλα λόγια, δίνουμε ἐξετάσεις μ᾿ αὐτὸν τὸν τρόπο στὴν πίστη μας, στὴν ἀγάπη μας καὶ στοὺς καθαροὺς λογισμούς μας.

Δι᾿ αὐτὸ ἂς δοῦμε τὸν Μακρυγιάννη μὲ καθαρὴ καρδιὰ καὶ καθαρὸ μάτι. Γιατί αὐτὸς ἦταν καθαρός, εἶχε ψυχικὴ καθαρότητα. Δίκαιος, φιλότιμος, ἀγωνιστὴς τῆς Πάτρίδος καὶ ἀγωνιστὴς στὰ πνευματικὰ μὲ πολλὴ εὐλάβεια καὶ μὴ τὸν κρίνουμε κοσμικά.

Δυστυχῶς, στὴν ἐποχή μας κρίνουμε κοσμικὰ καὶ ἁμαρτάνουμε. Ἐνῷ παλιὰ μὲν πνευματικοὶ ἄνθρωποι γιὰ νὰ ἐκφέρουν γνώμη θὰ ἔπρεπε νὰ προσευχηθοῦν πολύ, ἐὰν δὲ ἦταν κοσμικοὶ νὰ σκεφθοῦν πολύ. Σήμερα, δυστυχῶς, αὐτὸ ποὺ παρατηρεῖται εἶναι ὅτι οὔτε προσευχόμεθα, οὔτε σκεπτόμεθα, ἀλλὰ ἐνεργοῦμε, κρίνουμε κ.τ.λ.

Μὰ γιατὶ νὰ μᾶς φαίνεται παράξενο τὸ νὰ βλέπῃ θεϊκὰ ὁράματα ἕνας τόσο καλὸς ἄνθρωπος ὅπως ὁ Μακρυγιάννης μὲ ψυχικὴ καθαρότητα, εἰλικρίνεια, θεϊκὴ δικαιοσύνη, ἀρχοντιὰ πνευματική, φιλότιμο, θυσία κ.α. Ἀπὸ μικρὸ παιδάκι ἔκανε ἐδαφιαῖες μετάνοιες ἀντὶ γυμναστικῆς, προσκυνοῦσε τὸν Θεὸ μὲ εὐλάβεια, μέχρι τὰ γεράμά του μετάνοιες μὲ τὶς ὧρες, παρ᾿ ὅλο ποὺ εἶχε καὶ τραύματα, ποὺ ἄνοιγαν οἱ πληγές του προσκυνῶντας τὸν Θεὸ καὶ ζητῶντας τὴν βοήθεια γιὰ τὴν σωτηρία του, γιὰ τὴν σωτηρία τοῦ κόσμου καὶ τὴν σωτηρία τοῦ Ἔθνους, μὲ πολὺ ταπείνωση ἔβρεχε τὸ πάτωμα μὲ τὰ πολλά του δάκρυα.

Ἑπόμενον ἦταν νὰ ἀναπαυθῇ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ στὸν Στρατηγὸ Μακρυγιάννη καὶ νὰ τὸν χρησιμοποιήσῃ ὁ Θεὸς σὰν νέο Μωϋσὴ νὰ ὁδηγήσῃ τὸν νέο Ἰσραὴλ (τὸν ἑλληνικὸ λαὸ) στὴν ὀρθόδοξη πάλι πορεία του μετὰ τὴν τουρκικὴ σκλαβιά.

Ἐπέτρεψε δὲ, ὁ καλὸς Θεὸς νὰ δεῖ πολλὰ ὁράματα: τὸν Χριστό, τὴν Παναγία καὶ πόλλοὺς Ἁγίους γιὰ νὰ καταλάβουμε ἐμεῖς οἱ μεταγενέστεροι τὸν μεγάλο κίνδυνο ποὺ διέτρεχε τὸ Ἔθνος μας, καὶ τὴν μεγάλη προστασία τοῦ Χριστοῦ, τῆς Παναγίας καὶ τῶν Ἁγίων σὰν νὰ ἔκαναν «παγκοινιὰ» γιὰ νὰ μὴ μᾶς φραγκέψουν.

Βλέπει κανεὶς μέσα σ᾿ ὅλον τὸν ἀγῶνα του Μακρυγιάννη τὴν ὀρθόδοξη εὐαισθησία του μαζὶ μὲ τὴν ἁγιοπατερική του ἀκρίβεια σὲ ὅλα. Παράλληλα δὲ καὶ τὴν ἀνεξικακία τοῦ ἥρωα, ποὺ δὲν τοὺς καταδικάζει ὁ ἴδιος τοὺς ἀλλόθρησκους, γιατί αὐτὸ εἶναὶ θέμα τοῦ Θεοῦ. Ἀλλὰ «ἀφῆστε μας ἥσυχους μὲ τὴν Ὀρθοδοξία μας, σὰν νὰ τοὺς λέει, καὶ ἂς σωθεῖ καὶ ὁ καθένας σας μὲ τὴ θρησκεία του».

Ὁ Στρατηγὸς Μακρυγιάννης, τὸ γνήσιο τέκνο τῆς Ἐκκλησίας μας, ἦταν ἀπὸ μικρὸς ἀναθρεμμένος, μεγαλωμένος καὶ καπνισμένος μὲ τὸ λιβάνι στὴν Ἐκκλησία. Καὶ στὴν συνέχεια σὰν γνήσιος πιὰ Πατέρας τοῦ Ἔθνους, μπαρουτοκαπνισμένος καὶ τραυματισμένος, χύνοντας δάκρυα μὲ πόνο στὸν Θεὸ καὶ αἷμα γιὰ τὴν λευτεριά μας. Καὶ ἂν θέλουμε νὰ τὸν γνωρίσουμε θὰ πρέπει νὰ ξεκαπνίσουμε τὴν καρδιὰ καὶ τοὺς λογισμούς μας.

Ἅγιον Ὅρος Μον. Παΐσιος